To Σάββατο 17 Ιανουαρίου, Οι Φίλοι του Μουσείου Μπενάκη διοργάνωσαν για τρίτη χρονιά τη διάλεξη εις μνήμην Αντώνη Μπενάκη. Ο θεσμός εγκαινιάστηκε το 2024 με πρώτο ομιλητή τον Δρα Τάσο Σακελλαρόπουλο, Υπεύθυνο των Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη. Το 2025 τη διάλεξη ανέλαβε ο κ. Henry Bruce Greer Clark, συγγραφέας, Επίτιμος Διδάκτωρ του ΑΠΘ. Η διάλεξη πραγματοποιείται ετησίως στις 17 Ιανουαρίου, ημέρα της ονομαστικής εορτής του ιδρυτή του Μουσείου, στο κεντρικό κτήριο του Μουσείου είτε στην οδό Πειραιώς. Τα κριτήρια επιλογής του ομιλητή είναι η ακαδημαϊκή παρουσία στην Ελλάδα και το εξωτερικό, οι δημοσιεύσεις και το ερευνητικό ή διδακτικό έργο. Οι θεματικές ενότητες αφορούν τα κύρια ενδιαφέροντα του Αντώνη Μπενάκη και δη (α) τον ευεργετισμό, (β) την ιστορία, αρχαιολογία, αρχιτεκτονική, τέχνη, μικροτεχνία στον Ελλαδικό χώρο από την Εποχή του Λίθου έως σήμερα, (γ) τη μουσειολογία και (δ) τον Ελληνισμό της Διασποράς.
Για το 2026 ομιλητής είναι ο κ. Δημήτρης Πλάντζος, με θέμα: «Η επινόηση της Νεκρόπολης: συλλογική μνήμη, ταυτότητα και ταφικές πρακτικές στην ελληνιστική Αλεξάνδρεια».
Ο κ. Δ. Πλάντζος είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει δημοσιεύσει μονογραφίες και μελέτες για την αρχαία ελληνική τέχνη, την αρχαιολογική θεωρία και τις νεωτερικές προσλήψεις της κλασικής κληρονομιάς.
Η διάλεξη εξετάζει πώς η ελληνιστική Αλεξάνδρεια «επινόησε» τις
νεκροπόλεις της ως ενεργές μνημονικές τοπογραφίες: όχι ως κλειστούς χώρους
θανάτου, αλλά ως σκηνοθετημένα περιβάλλοντα, όπου οι ζώντες επιτελούσαν
τελετουργίες και επαναλαμβανόμενα μνημόσυνα, ανανεώνοντας δεσμούς
οικογένειας, κύρους και συλλογικής ταυτότητας. Με άξονα τα πτολεμαϊκά
νεκροταφεία της πόλης, θα συζητηθεί η υβριδική αρχιτεκτονική των υπογείων
(αυλές, περιστύλια, ταφικές κόγχες), όπου η μνήμη της ελληνομακεδονικής
«πατρίδας» συνδιαλέγεται με αιγυπτιακές πρακτικές και μετατρέπει τον τάφο
σε «ταφικό ναό», σημείο συνάντησης ζώντων και νεκρών. Τέλος, η ταφική
ζωγραφική (επιτύμβιες στήλες και πλάκες, εικονογραφικές και τεχνοτροπικές
ιδιοτυπίες) αναδεικνύεται ως γλώσσα κοινωνικής διαφοροποίησης και
διαπραγμάτευσης ταυτοτήτων σε μια πολυεθνοτική πόλη.