Ξεναγηθήκαμε στην πλούσια συλλογή Ελληνιστικών και Ρωμαϊκών γλυπτών. Η έκθεση καταλαμβάνει κεντρικές αίθουσες του ισογείου και αποτυπώνει με σαφήνεια τη μετάβαση από τον κλασικό ιδεαλισμό στον ρεαλισμό, στην κίνηση και την ένταση των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων (4ος αι. π.Χ.–4ος αι. μ.Χ.). Από τα πιο χαρακτηριστικά έργα είναι ο «Έφηβος των Αντικυθήρων» (περ. 340–330 π.Χ.), χάλκινο άγαλμα που ανελκύστηκε από το ναυάγιο των Αντικυθήρων· το ελαφρύ στρίψιμο του κορμού και η έκφραση παραπέμπουν σε ύστερα κλασικά πρότυπα. Δίπλα του, ο «Ποσειδώνας του Αρτεμισίου» (ή Δίας, περ. 460 π.Χ.) δεσπόζει με ανοιχτά τα χέρια, σε στάση έτοιμη να εκτοξεύσει τρίαινα ή κεραυνό – ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα μεγάλα χάλκινα της αρχαιότητας.
Η ελληνιστική ενότητα ξεχωρίζει για την ένταση και τον ρεαλισμό της. Ο «Ιππέας των Αντικυθήρων» (περ. 140 π.Χ.) αποδίδει με εντυπωσιακή λεπτομέρεια το άλογο σε κίνηση και το νεανικό σώμα του αναβάτη. Τα αγάλματα της Αφροδίτης δεσπόζουν επίσης στην κεντρική αίθουσα. Εντυπωσιακές επιτύμβιες στήλες απεικονίζουν τον αποχαιρετισμό του θανόντα από τους οικείους του. Η Δήμητρα και η Δέσποινα λατρεύονται καθιστές σε κοινό θρόνο. Ο Αθηναίος Ευκλείδης δημιουργεί το κολοσσικό άγαλμα του καθιστού σε θρόνο Δία.
Στις ρωμαϊκές αίθουσες κυριαρχούν τα πορτρέτα. Ανδρικές κεφαλές αυτοκρατόρων και ιδιωτών, με έντονες ρυτίδες και εξατομικευμένα χαρακτηριστικά, δείχνουν την προτίμηση των Ρωμαίων σε αυτό το είδος της γλυπτικής . Ξεχωρίζουν πορτρέτα του Αυγούστου και του Αδριανού, με τη χαρακτηριστική κόμη και γενειάδα.
Η περιήγηση δεν είναι απλώς αισθητική εμπειρία· είναι μάθημα ιστορίας της γλυπτικής: από το ιδεώδες σώμα στον ανθρώπινο χαρακτήρα, από τον θεό στον πολίτη και τον αυτοκράτορα. Εδώ η μορφή αποκτά όγκο, κίνηση και –κυρίως– πρόσωπο.
Η ελληνιστική περίοδος χαρακτηρίζεται επίσης από τον ρεαλισμό και απομακρύνεται από την κλασική αυστηρότητα και την τέλεια αναλογία μορφών. Ένα τέτοιο γλυπτό που ξεχωρίζει είναι η «Αφροδίτη και Πάνας» από τη Δήλο (2ος αι. π.Χ.). Η θεά του κάλους δεν στέκεται απόμακρη και αγέρωχη. Στρέφει ελαφρά το σώμα, υψώνει το σανδάλι της για να απομακρύνει παιχνιδιάρικα τον Πάνα που την ενοχλεί, ενώ ο μικρός Έρωτας παρεμβαίνει στη σκηνή. Εδώ η ομορφιά δεν είναι απλώς ιδανική, είναι ζωντανή, σχεδόν ανθρώπινη.
Πολλά θέματα γλυπτών της Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής περιόδου είναι αντίγραφα της κλασικής περιόδου.
Η ξενάγηση πραγματοποιήθηκε από την εξαιρετική αρχαιολόγο κα Κ.Μπαϊράμη και την οποία θερμά ευχαριστούμε.
Κείμενο & Φωτογραφίες: Φάνης Ματσούκας